در وضعیت کنونی کشور ایران ،شکل شهرها دستخوش دگرگونی شده است و با قواعد موجود پیشین همخوانی ندارد . از رویدادهای موثر بر تغییر شکل شهرهای ما می توان به این موارد اشاره کرد:

اعتقاد به ناسازگاری قواعد شکل شهر با منافع و نیازهای زمان حاضر ، گریز از قواعد شکل شهرهای گذشته ،پیروی از قواعد غیرخودی، کثرت ضوابط ساخت و ساز، تلقی از شهر به عنوان انباشتی از ساختارهای مستقل همجوار ، سازماندهی های فضایی مستقل از سنت فکری وحدت گرا ، تغییر شکل تندروانه در مقابل تغییر شکل تدریجی ،تلقی معماران و شهرسازان از شهر به عنوان یک شکل هندسی ساده ، تشدید فعالیت تخریب و ساخت و ساز پیش از تدوین قوانین نظارت و مهار آن و کاهش هماهنگی که به بروز چندگانگی ساختاری در شکل شهر می انجامد.

این رویدادها ، قواعد ساختار فضایی، رابطه توده و فضا، همگرایی روابط داخلی و خارجی، همگرایی شکل شهر با عوامل طبیعی و با هنجارهای اجتماعی،فرهنگی و در نهایت همگرایی کل ها در مقیاس خرد و کلان را دگرگون کرده و انسجامی پیشین شکل شهرها را از هم گسسته است.

با توجه به این رویدادها و دگرگونی های ناشی از آن ، با دو مساله عمده در شکل شناسی شهرهای ایرانی مواجه ایم:

1- تقابل ویژگی های شکل شهر سنتی با توسعه جدید،

2- فقدان روش یا رویکردی هماهنگ نسبت به انسجام کل کالبدی شهرهای کنونی

در این جا به صورت تیتر وار انواع رویکردهایی که در انسجام بخشی شهرها به آنها توجه می شود بیان و

مبانی انسجام در رویکردهای مطالعه شده مورد بررسی قرار می گیرد:

در شهرسازی نظریه ای عام که بتواند شکل شهر منسجم را تبیین کند هنوز وجود ندارد ، اما یکسری گزاره های مشترک میان تمامی این رویکردها برقرا است که عبارتنداز:

1- اعتقاد به امکان مداخله و نظارت شهرسازانه در بحث انسجام

2- لزوم پیوستگی کالبدی میان اجزا شکل شهر برای ایجاد کلیت

3- اعتقاد به فضاهای پیوسته به عنوان ویژگی اصلی ساختارهای منسجم

4- اعتقاد به نقش مکمل بودن توده و فضا در شکل شهر

5- تاکید بر پیاده و ادراک حسی پیاده

6- ایجاد تنوع ، تغییر و نوآوری بدون آسیب رساندن به کلیت شهر

7- اعتقاد به تاثیر تاریخ در توسعه آینده

8- اعتقاد به تغییر شکل آهسته و پیوسته

عامل تعیین کننده ماهیت شکل شهر منسجم

روش شناسی برای طراحی شکل شهر منسجم

 هدف از شکل شهر منسجم

رویکردهایی که در ایران اتخاذ می شود باید با مطالعه وضعیت انسجام شهرهای ایرانی همراه باشد تا خود دوباره عامل برهم زننده انسجام نباشد. هر چند که این الگوها در شهرهای سنتی ایرانی وجود داشته است. اما امروزه آن را از دست داده ایم و به دنبال آن در متون غربی می گردیم و حال باید الگوهای غربی شده را دوباره با شهرهای خود تطبیق دهیم!

رویکردهای وحدت گرا با تاکید مبانی دینی بر وحدت وجود و تجلی آن در کالبد شهر اسلامی ، رویکردهای سازمند گرا با تاکید بر همجواری و استفاده از طبیعت و در عین حال حفظ ان ، بهره به قدر نیاز و عدم اسراف ، رویکردهای ساختار گرا با تاکید بر مطالعه تاریخ در تعایم اسلامی و استفاده از تجارب تاریخی ، رویکرد کل گرا  با تاکید بر تدبر و تفکر در نظام آفرینش و استفاده از زیبایی های طبیعت همه و همه نشان از حکیمانه و عالمانه بودن تعالیم اسلامی و امکان بروز کردن آنها بر مبنای نیازهای بشریت الست ، امری که امروزه مغفول مانده است.